text1

شنبه, 27 دی 1399-

ماهیت اداره فضولی مال غیر

سایت حقوقیدیده بان هشتم : اداره فضولی مال غیر، عبارت از عملیاتی است که شخص، با حسن نیت و انگیزه خیرخواهی، برای اداره اموال دیگری انجام می‌دهد.
منزل شخص «الف» در شرف خرابی است. شخص «ب» با توجه به اینکه امکان گرفتن اجازه از او را ندارد، از روی خیرخواهی و دلسوزی، اقدام به تعمیر منزل وی به صورت فضولی می‌کند. در این صورت، تحت شرایطی، شخص «ب» می‌تواند هزینه‌های خود را از شخص «الف» مطالبه کند.
ماده 306 قانون مدنی، تنها ماده‌ای است که به طور خاص به بحث اداره فضولی مال غیر، پرداخته است. بر اساس این ماده، «اگر کسی اموال غایب یا محجور و امثال آنها را بدون اجازه مالک یا کسی که حق اجازه دارد، اداره کند، باید حساب زمان تصدی خود را بدهد. در صورتی که تحصیل اجازه در آن موقع مقدور بوده یا تأخیر در دخالت موجب ضرر نبوده است، حق مطالبه مخارج را نخواهد داشت؛ ولی اگر عدم دخالت یا تأخیر در دخالت موجب ضرر صاحب مال باشد، دخالت‌کننده، مستحق اخذ مخارجی خواهد بود که برای اداره کردن لازم بوده است.»
به گزارش پژوهشکده باقرالعلوم، بسیاری از نویسندگان حقوق مدنی بر این باورند که ماده 306 قانون مدنی ایران، از ماده 1372 قانون مدنی فرانسه اقتباس شد؛ تأسیسی که منشأ آن قاعده «دارا شدن ناعادلانه» بوده است.
در حقوق فرانسه نیز، این تأسیس حقوقی، متکی به حقوق رم است. اساس پذیرش این قاعده را، ‌اندیشه عدالت‌خواهی می‌دانند و معتقدند، عدالت اقتضا می‌کند شخصی که اموال دیگری را به سود او اداره کرده، بتواند هزینه‌هایی را که در این مسیر متحمل شده است، دریافت کند.

 شرایط اداره
برای تحقق اداره فضولی مال غیر لازم است شرایطی وجود داشته باشد.

  شرط نخست؛ دخالت فضولی
اداره مال غیر، باید به صورت فضولی باشد. نکته‌ای که ماده 306 با عبارت «...بدون اجازه مالک یا کسی که حق اجازه دارد...» بدان تصریح کرده است.
برای احراز فضولی بودن اداره، باید اقدام مدیر بدون هیچ‌گونه قرارداد یا قانونی صورت پذیرد. بنابراین اگر کسی به قصد اداره اموال دیگری، اعمالی انجام دهد یا قراردادی منعقد کند و مالک اعمال او را اجازه دهد، این اجازه، مدیر فضولی را در حکم وکیل می‌کند.
پرسشی که در اینجا مطرح می‌شود، این است که منظور قانونگذار از جمله «...کسی که حق اجازه دارد» چیست؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت که مراد قانونگذار، ولی و قیّم محجور است. محجور شامل صغار، اشخاص غیررشید و مجانین می‌شود .

  شرط دوم: ضرورت اداره
قانونگذار در ماده 306 قانون مدنی، این شرط را این‌گونه بیان می‌کند که: تحصیل اجازه از مالک یا صاحب اجازه غیر مقدور باشد و نیز اینکه عدم دخالت یا تأخیر در آن موجب ضرر مالک شود.
با این وصف اگر مدیر فضولی امکان تحصیل به‌موقع اجازه، از مالک یا صاحب اجازه را داشته باشد، نمی‌تواند به‌طور خودسرانه در اداره اموال آنان دخالت کند؛ هرچند به قصد احسان و نیکی به غیر باشد.
به عنوان مثال، کسی که با وجود امکان تحصیل اجازه از شوهر و توانایی وی در تأدیه دیون خویش، اقدام به پرداخت نفقه همسر او می‌کند، نمی‌تواند برای دریافت خسارت به شوهر مراجعه کند.
نکته دیگر این است که قانونگذار، دخالت در اداره اموال غیر را تنها به منظور دفع ضرر، مشمول اداره فضولی می‌داند و نه جلب منفعت. بنابراین عمل فردی که به قصد احسان، اقدام به تعمیر فضولی اتومبیل دیگری می‌کند را نمی‌توان باعث ایجاد تعهد برای مالک دانست و او را ملزم به پرداخت خسارت‌های مدیر کرد.
لذا کافی نیست که ثابت شود اقدام مدیر فضولی مفید بوده است، بلکه باید ثابت کرد که عدم دخالت یا تأخیر در دخالت او، موجب ضرر صاحب مال بوده است.

 شرط سوم : ناتوانی مالک از اداره
از ظاهر ماده 306 قانون مدنی می‌توان استفاده کرد که جواز دخالت در اموال دیگری فقط در جایی وجود دارد که مالک از اداره اموال خویش بازمانده و نیاز به یاری داشته باشد. در غیر این صورت، بدیهی است، در صورتی که مالک، توانایی اداره مال خویش را داشته باشد، هیچ کس حق دخالت در امور وی را نخواهد داشت.
قانونگذار در این ماده دو نمونه از مواردی که مالک توانایی اداره مال خود را ندارد، بازگو کرده و با ذکر عبارت «و امثال آنها» حصری نبودن این دو مورد را گوشزد کرده است.
سرایت دادن این حکم به امثال غایب یا محجور نشان می‌دهد که نظر به حجر و غیبت، با تمام خصوصیت‌های آنها نبوده است. قانونگذار می‌خواسته وصفی را که در این دو، مشترک است و مانند‌های دیگر هم دارد، مبنای حکم قراردهد. این وصف مشترک، چیزی جز ناتوانی در اداره، عدم دسترسی به مالک و نماینده او، یا نیاز به کمک و احسان دیگران نمی‌تواند باشد.
روشن است که در بیشتر موارد، اداره فضولی اموال غیر، در غیبت وی انجام می‌گیرد؛ اما عنصر اساسی این نهاد حقوقی، غیبت مالک یا عدم آگاهی او نیست.
آنچه که وجود آن، در اداره فضولی لازم است و باعث تشکیل یک منبع تعهد می‌شود، ناتوانی مالک در اداره امور خویش و نیاز وی به یاری دیگران است، هرچند حاضر بوده و از موضوع کاملا مطلع باشد.

آثار اداره فضولی مال غیر
اداره فضولی مال غیر به عنوان یک نهاد حقوقی دارای آثار و توابعی است. اگرچه رابطه مدیر فضولی و مالک از مهمترین آثار این نهاد است، اما تنهاترین اثر نیست.
مدیر فضولی، در روند اداره مال غیر ممکن است با اشخاص دیگری نیز در ارتباط باشد و به نوعی نسبت به آنان دارای حق یا تکلیف شود.
افزون بر اینکه مالک نیز در قبال مدیر فضولی و اشخاص ثالث دارای تعهداتی خواهد شد بنابراین آثار اداره فضولی را در دو بخش شامل تعهدات مدیر فضولی و تعهدات مالک مورد بررسی قرار می‌دهیم.

  تعهدات مدیر فضولی
تنها وظیفه‌ای که ماده 306 قانون مدنی، برای مدیر فضولی در برابر مالک مشخص کرده، دادن حساب زمان تصدی است. به این معنا که مدیر باید حساب تمام منافع و ضررهایی که در اثر اداره فضولی متحمل شده است، به مالک تحویل دهد.
علاوه بر این تکلیف، با توجه به ماده 167 قانون مدنی، چون مدیر فضولی در شمار امانت‌داران شرعی است، لذا مکلف به حفاظت از مال و خودداری از افراط و تفریط خواهد بود.

  تعهدات مالک
به طور کلی تعهدات مالک در مقابل مدیر فضولی را می‌توان در دو مورد احصا کرد:
پرداخت هزینه‌های ضروری: ماده 306 قانون مدنی تنها در صورتی مالک را ملزم به پرداخت هزینه‌های مدیر می‌کند که پرداخت هزینه‌ها، ضروری باشد: «...دخالت‌کننده مستحق مخارجی خواهد بود که برای اداره کردن لازم بوده است.»
جبران خسارت: اگر مدیر فضولی، در اداره فضولی مال غیر، متحمل خساراتی مادی یا جسمانی نیز شود، این خسارات در صورت احراز شرایط اداره فضولی باید به وسیله مالک جبران شود.
به عنوتن مثال، همسایه‌ای که برای خاموش کردن آتش خانه همسایه خود، خسارات جسمانی دیده و در نتیجه این صدمات، خسارات مادی مانند پرداخت هزینه‌های جراحی را نیز متحمل شده است، می‌تواند برای دریافت آنها به مالک رجوع کند.

منبع : روزنامه حمایت

منتشر شده در چهارشنبه, 19 مهر 1396 12:25

 

 apple1  android1  tel11  insta1

گیف دیده بان هشتم

ارز - طلا - سکه قیمت ( تومان )
دلار 23,953
یورو 29,243
پوند 32,825
یوان چین 3,710
دینار عراق 206
دینار کویت 79,690
درهم 6,586
لیر 3,240
سکه بهار آزادی 10,300,900
سکه امامی 10,638,000
نیم سکه 5,800,000
ربع سکه 3,870,000
سکه 1 گرمی 2,270,000
طلای 24 عیار 1,385,500
طلای 18 عیار 1,039,100
طلا مثقالی 4,501,000
طلا اونس 183
بیت کوین 838,355,000
اتریوم 27,066,890
مابقی ارزها
دلار کانادا 18,965
دلار استرالیا 18,760
دلار نیوزلند 17,760
دلار سنگاپور 18,130
دلار هنگ کنگ 6,070
ریال عربستان 7,161
ریال قطر 6,700
ریال عمان 62,670
فرانک سوییس 27,270
کرون سوئد 2,960
کرون دانمارک 4,300
کرون نروژ 2,860
دینار بحرین 63,590
لیر سوریه 53
روپیه هند 340
روپیه پاکستان 158
منات آذربایجان 0
درام ارمنستان 59
لاری گرجستان 7,410
رینگیت مالزی 3,180
بات تایلند 820
افغانی 318

Copyright 2019 All Rights Reserved

طراحی سایت توسط نونگار پردازش